Blog

Czy wiesz, że pod warstwami farby na jednym z najsłynniejszych obrazów Johannesa Vermeera ukrywał się Kupidyn, zmieniający całkowicie znaczenie sceny? W tym artykule przyjrzymy się historii „Dziewczyny czytającej list przy otwartym oknie” i sensacyjnemu odkryciu, które wstrząsnęło światem sztuki. Jeśli fascynuje Cię sztuka holenderskiego Złotego Wieku, przeczytaj dalej i zapisz się na mój newsletter, by nie przegapić kolejnych odkryć!

Johannes Vermeer, holenderski malarz żyjący w XVII wieku (1632-1675), jest znany z mistrzowskiego operowania światłem i intymnych scen codziennego życia. Jego dzieła, takie jak „Dziewczyna z perłą” czy „Mleczarka”, urzekają subtelnością i tajemnicą. Jednym z wcześniejszych obrazów Vermeera jest „Dziewczyna czytająca list przy otwartym oknie”, namalowany około 1657-1659 roku. Obraz przedstawia młodą kobietę stojącą przy oknie, pochłoniętą lekturą listu. Scena jest pełna poezji: światło wpada przez okno, oświetlając twarz dziewczyny, a na pierwszym planie widać kosz z owocami i dywan. Przez wieki interpretowano tę kompozycję jako zwykłą scenę domową, ale ostatnie badania ujawniły coś zaskakującego.

Historia odkrycia Kupidyna sięga lat 70. XX wieku. W 1979 roku, podczas badań rentgenowskich w Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie (gdzie obraz znajduje się od 1742 roku), zauważono pod warstwami farby zarys postaci na ścianie za dziewczyną. Początkowo zakładano, że Vermeer sam zamalował ten element, co byłoby typowe dla jego procesu twórczego – artysta często wprowadzał zmiany w kompozycjach. Jednak w latach 2017-2021, podczas kompleksowej restauracji prowadzonej przez Staatliche Kunstsammlungen Dresden, analizy laboratoryjne (w tym mikroskopowe i chemiczne) wykazały, że nadmalowanie nie pochodzi od Vermeera. Zostało wykonane przez nieznaną osobę, prawdopodobnie dekady po śmierci malarza w 1675 roku. Restauratorzy, używając skalpela i mikroskopu, stopniowo usunęli warstwy lakieru i farby, odsłaniając pełną postać Kupidyna – boga miłości z łukiem, strzałami i maskami.

To odkrycie radykalnie zmieniło interpretację obrazu. Wcześniej scena wydawała się neutralna, być może dotycząca codziennej korespondencji. Teraz, z Kupidynem jako „obrazem w obrazie” na tylnej ścianie, staje się jasne, że list może być miłosny. Kupidyn symbolizuje miłość, namiętność i czasem zdradę (ze względu na dwie maski u jego stóp, co mogło oznaczać udawaną miłość). Vermeer używał podobnego motywu Kupidyna w innych dziełach, np. w „Młodej kobiecie stojącej przy wirginale”, co podkreśla spójność jego symboliki. Odkrycie to nie tylko przywróciło oryginalną wizję artysty, ale także wzbogaciło dyskusje na temat holenderskiego malarstwa rodzajowego XVII wieku, gdzie elementy symboliczne często ukrywały głębsze znaczenia moralne lub emocjonalne.

Dlaczego Kupidyn został zamalowany? Teorie sugerują, że mogło to być spowodowane zmianami gustów estetycznych w XVIII wieku lub próbą zwiększenia wartości handlowej obrazu – pusta ściana czyniła kompozycję bardziej minimalistyczną i nowoczesną. Niezależnie od powodów, restauracja zakończona w 2021 roku pozwoliła na zaprezentowanie dzieła w formie, jaką Vermeer zamierzył po raz pierwszy od ponad 250 lat.

Odkrycie Kupidyna w obrazie Vermeera przypomina, jak wiele tajemnic wciąż kryje sztuka dawnych mistrzów. Jeśli ten artykuł rozbudził Twoją ciekawość, zachęcam do odwiedzenia Gemäldegalerie w Dreźnie lub eksploracji innych dzieł Vermeera. Podziel się swoimi myślami w komentarzach poniżej i zapisz się na newsletter, by otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach o historii sztuki!

Bibliografia:

Understanding Girl Reading a Letter at an Open Window by Johannes Vermeer. Dostępne na: https://www.essentialvermeer.com/cat_about/open.html
Girl Reading a Letter at an Open Window – Wikipedia. Dostępne na: https://en.wikipedia.org/wiki/Girl_Reading_a_Letter_at_an_Open_Window
Vermeer. Johannes Vermeer’s “Girl Reading a Letter at an Open Window” and 17th-century Dutch Genre Painting. Dostępne na: https://gemaeldegalerie.skd.museum/en/exhibitions/vermeer-johannes-ermeers-girl-reading-a-letter-at-an-open-window-and-17th-century-dutch-genre-painting
First full image of 'new’ Vermeer with uncovered Cupid released by Dresden museum. Dostępne na: https://www.theartnewspaper.com/2021/08/24/first-full-image-of-new-vermeer-with-uncovered-cupid-released-by-dresden-museum
A Secret Cupid Is Emerging From a 17th-Century Vermeer. Dostępne na: https://www.atlasobscura.com/articles/hidden-cupid-vermeer
Vermeer Restoration, Finally Complete, Reveals a Painting Within a Painting. Dostępne na: https://hyperallergic.com/vermeer-restoration-finally-complete-reveals-a-painting-within-a-painting
Vermeer’s Cupid Revealed! Dostępne na: https://albertis-window.com/2019/05/vermeers-cupid-revealed